Ünite 3: Erken Doğan Bebeklerde Beslenme ve Besleme Uygulamaları

Erken doğan bebeklerde beslenmenin önemi daha önce bu modülde anlatılmıştı. YDYBÜ 'de beslenme tedavisinin amacı fetusun rahim içindeki büyüme ve gelişimine benzer büyümeyi yakalamaktır. Doğum sonrası yetersiz beslenme erken doğan bebeklerde yaşamlarının ilk haftasında doğum sonrası büyüme kısıtlılığının (PNGR) temel nedenidir (Senterre 2014).

Enteral beslenme erken doğan bebeklerde, özellikle ÇDDK ve ADDK bebeklerde zor olabilir. NEK riski ve beslenme intoleransı erken doğanların YDYBÜ 'de tam enteral beslenmeye geçmesinde gecikmeye neden olan iki önemli sorundur. Ağırlıklı olarak bahsedilen bu sorunlardan korkarak enteral beslenmede yavaş ilerlenmesi gastrointestinal mukozal atrofiye (geçirgenlikte artış, mukoza rejenerasyon kapasitesinde azalma ve koruyucu mukus üretiminde azalma dahil), sonunda beslenme intoleransına yol açan gastrointestinal fonksiyon bozukluğuna ve NEK riskinde artışa (Senterre 2014) yol açabilir. Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi için Ünite 1 Ders 2.6'ya bakınız.

İnsan Sütü

İnsan sütü (HM) erken doğan bebeklerde enteral beslenme için tercih edilen seçenektir (Ziegler 2014). HM erken doğan bebeğe aşağıdakileri sağlar:

•    Büyüme ve gelişim için gereken besin maddeleri
•    Gelişmekte olan bağışıklık sistemini destekler ve tamamlar 

HM 'de birçok biyoaktif bileşen saptanmıştır. İnsan sütünde yer alan besin-dışı bileşenlerin listesi için Tablo 4'e bakınız.  

Tablo 4. İnsan sütünde bulunan enfeksiyon-önleyici ve diğer biyoaktif maddeler

Kaynak: Ziegler 2014, S. Karger AG, İsviçre'nin izniyle basılmıştır

Bu bileşenler insan sütüne bağışıklık korunması sağlayarak, anti-enflamatuar ve anti-mikrobiyal fonksiyonlar gösterir. HM'de büyük miktarlarda bulunan oligosakkaritler sağlıklı mikrobiyotanın çoğalmasını teşvik eder ve patojenik bakterilerin üremesini azaltır. Ders 2.6'da (Ünite 1) görüldüğü gibi klinik çalışmalar insan sütü kullanımının NEK ve bakteriyel sepsis riskinin azalmasına neden olduğunu göstermiştir. HM 'in sepsise karşı koruyucu etkisinin doza bağlı olduğu gösterilmiştir (Patel et al. 2013). İnsan sütü kullanımıyla NEK 'in önlenmesinin dozajla da ilişkisi vardır. Yaşamın ilk iki haftasında HM alımında 100 ml/kg'lık artış NEK riskini 0.87 faktör azaltır (Meinzen-Derr et al. 2009).

İnsan sütü aynı zamanda erken doğan bebeğin gastrointestinal sisteminin olgunlaşmasını hızlandırır, kullanımı daha az gastrik kalıntı (beslenme "toleransı”nda düzelme belirtisidir), daha düşük abdominal distansiyon prevalansı ve daha düşük bağırsak geçirgenliğiyle korelasyon gösterir (Ziegler 2014).

HM 'nin diğer avantajları şunlardır (Senterre 2014):

•    Anne-bebek bağının kurulmasında artış;
•    Taburcu olduktan sonra hastalık nedeniyle yeniden hastaneye yatma olasılığında azalma;
•    prematüre retinopatisi şiddetinde azalma;
•    Daha sonraki yaşamda daha düşük metabolik sendrom gelişmesi riski;
•    Uzun süreli sinir gelişimsel skorlarda artış.

YDYBÜ 'de HM önerilen besin kaynağı olsa da, emzirmek güç olabilir. Doktorlar emzirmeyi teşvik etmeli ve ebeyevnlere anne sütünün erken doğan bebeğe sağladığı faydalar konusunda bilgi vermelidir. Annelerin süt sağması teşvik edilmeli ve desteklenmelidir. Normalde elektrikli çifte göğüs pompaları önerilmektedir.

Erken doğan bebeklerin besin gereksinimleri vücut ağırlıklarıyla kesin ilişkilidir:

Lütfen Tablo 5'e bakınız.

Tablo 5. Protein ve enerji gereksinimleri; faktöriyel ve ampirik yöntemlerle yapılan en iyi tahminler

Kaynak: Ziegler 2014, S. Karger AG, İsviçre'nin izniyle basılmıştır

Mevcut bilgilere bakıldığında erken doğan bebeklerde HM 'nin enteral beslenme seçeneği olduğu açıktır. Ancak, anne sütü tek başına erken doğan bebekte büyümeyi desteklemeye yeterli protein, enerji ve diğer besin maddelerini sağlamaz. Bu nedenle, gerekli tüm besin maddeleri ve enerjiyi sağlayabilmek için anne sütünün güçlendirilmesi gerekir. Tablo 6'da ADDK bebeklerin besin gereksinimleri ve anne sütünün güçlendirilmiş ve güçlendirilmemiş tipik bileşimi gösterilmektedir. İnsan sütüyle ayrıca erken doğan bebeklerde birçok vitaminden yeterli miktarda temin edilemeyecektir, bu nedenle takviye yapılması gerekir. Vitamin eksiliği bulunan annelerde anneye vitamin takviyesi yapılması sütteki vitamin seviyelerini artıracaktır. Ancak A, D veya C gibi birçok vitaminde anneye takviye yapılması erken doğana besin temininde yeterli olmayacktır, bu nedenle vitamin takviyesi içeren güçlendiriciler kullanılmalıdır (Leaf & Lansdowne 2014). 

Tablo 6. <1000g ağırlığındaki bebeklerin laktasyonun 4. haftasında güçlendirilmemiş anne sütünün tipik bileşimi (100 kcal başına) ile 100 ml süt başına 1.0 g protein ekleyen anne sütü güçlendirici ile güçlendirilmiş tipik sütün karşılaştırmalı besin gereksinimleri (kg/gün başına ve 100 kcal olarak ifade edilmiştir)
 

Kaynak: Ziegler 2014, S. Karger AG, İsviçre'nin izniyle basılmıştır

İnsan sütü güçlendiricler bu ünitede Ders 2.4'te ele alınacaktır.

Donör insan sütü

Donör insan sütü anneleri bebeklerine yeterli miktarda süt veremeyen prematür bebekler için önemli bir kaynaktır. Donör insan sütü bankaları sütün toplanması ve saklanmasıyla ilgili kılavuz ve kuralları takip eder. Anne sütü (HM) donörlerinde dikkatli bir şekilde enfeksiyon (HIV, hepatit, CMV gibi) ve toksik kontaminasyon (ilaç, keyif amaçlı uyuşturucu, alkol, sigara kullanımı) taraması yapılır. Donör HM, ekzojen kontaminasyon riskini azaltmak için normalde pastörize edilir (30 dakika süreyle 62.5°C'de). ADDK bebeklerde donör HM kullanımı birtakım çalışmalarda erken doğan formulalarıyla karşılaştırılmıştır. NEK riskinin özellikle donör HM alan bebeklerde azaldığı saptanmıştır (Senterre 2014). Erken doğan bebek formulaları bu ünitede Ders 2.5'te ayrıntılı olarak ele alınacaktır.