Ders 3: Mikro Besinlerle İlgili Öneriler
3.5 Demirle İlgili Öneriler
Aşağıda Tablo 6'da farklı uluslararası örgütlerin farklı yaşlar için önerdiği demir gereksinimleri özet olarak verilmektedir.
Kaynak: Prof. em. Olle Hernell (izin alınarak kullanılmıştır);
veriler IOM 2001; WHO & FAO 2004; BK Sağlık Bakanlığı 1991; Alman Beslenme Derneği 2002; Avustralya Ulusal Sağlık ve Tıp Araştırmaları Konseyi 2006; Kuzey Ülkeleri Bakanlar Konseyi 2012
DE ve DEA 'nın hemen ve uzun süreli olumsuz etkileri göz önüne alındığında, demir takviyesi verirken dikkat edilmek zorundadır ve bebeklerin dikkatli bir şekilde izlenmesi gereklidir. Demir yüklü bebeklerde aşağıdakiler gibi olası olumsuz etkiler gözlenmiştir:
- Diyare
- Diğer mikro besinlerle (Zn, Cu vb.) etkileşim
- Büyümenin engellenmesi (demir yüklü)
- Sıtma prevalansının yüksek olduğu bir bölgede (demir yüklü) hastane yatışında artış (enfeksiyonlar)
- Mikrobiyota bileşiminde bozulma
- Konuşma gelişiminde gecikme (demir yüklü)
Tamamlayıcı beslenme döneminde önerilen besinsel demir seviyelerine aşağıdakilerle ulaşılabilir:
- Doğal olarak demir yönünden zengin gıdalar (et)
- demir takviyesi yapılmış gıdalar
- bebek formulaları
- demir takviyeleri
- mikro besin tozları
Önerilen demir seviyelerine ulaşmada benimsenecek en uygun strateji nüfusun yeme alışkanlıkları, demir yönünden zengin gıdaların (özellikle kırmızı et) veya bebek formulalarının bulunabilirliği ve kabul edilebilirliği ve nüfusun demir durumu gibi faktörlere bağlıdır.
Dünya Sağlık Örgütü 6-12 aylıkken 8-10mg/gün, 12-24 aylıkken 5-7mg/gün demir içeren takviye edilmiş ürünler veya vitamin-mineral katkı maddeleri temin edilmesini önermektedir. Buna ek olarak, hayvan kaynaklı gıdalar tüketilmediği takdirde, takviye edilmiş ürünler veya takviyelerin ayrıca çinko, kalsiyum ve B12 vitamini gibi başka mikro besin maddelerini de içermesi gerektiği öne sürülmüştür. Demirle takviye edilmiş ürünler birçok gelişmiş ülkede piyasada bulunurken, bu tür ürünler gelişmekte olan ülkelerde o kadar yaygın değildir. Ancak, ticari olarak takviye edilmiş ürünlere alternatif olarak evde hazırlanan tamamlayıcı gıdalarla mikro besin takviyelerini (örn., tozlar veya yağ bazlı ekmeğe sürülebilecek ürünler) karıştırmak da uygun bir çözümdür (WHO 2005).
ESPGHAN tarafından 2014 yılında hazırlanan yakın tarihli bir sistematik inceleme makalesinde Avrupa ve DEA'nın genel prevalansının düşük olduğu diğer bölgelerde geçerli olmak üzere aşağıdaki önerilerde bulunulmuştur:
- doğum kilosu normal olan Avrupalı sağlıklı bebek ve emekleyen çocuklarda genel demir takviyesine gerek yoktur
- Altı aylık olana kadar formulayla beslenen bebekler 4-8 mg/L demir içeriğine sahip demir takviyesi yapılmış bebek formulalarıyla beslenmelidir
- Doğum kilosu sınıra yakın derecede düşük (2000-2500 g) olan bebekler vaktinde veya erken doğmalarına bakmaksızın 2-6 haftalıkken başlayıp 6 aylık olana kadar devam ederek günde 1-2 mg/kg'lık demir takviyesi almalıdır
- Doğum kilosu <2000 g olan doğum kilosu düşük bebekler erken doğan bebeklerin enteral beslenmesiyle ilgili ESPGHAN kılavuzlarına göre 2-3 mg/kg dozunda demir takviyeleri almalıdır
- Devam formulalarının demir takviyeli olması gerekir; ancak devam formulasında en uygun demir konsantrasyonunu saptamaya yeterli kanıt yoktur
- Altı aylık olduktan sonra tüm bebek ve emekleyen çocukların et ürünleri ve/veya demir takviyesi yapılmış ürünler gibi demir yönünden zengin (tamamlayıcı) gıda alması gerekir
- 12 aylık olmadan önce bebeklere değiştirilmemiş inek sütü ana süt içeçeği olarak verilmemeli ve alımı emekleme evresindeki bebeklerde günde <500 mL ile sınırlandırılmalıdır
