Ünite 2: Tamamlayıcı Beslenmenin Sağlık Üzerine Etkileri

Kramer & Kakuma'nın 2012 yılında yaptığı bir incelemeye göre gelişmekte olan ülkelerde altı ay süreyle sadece anne sütüyle beslenme gastrointestinal enfeksiyon riskini azaltır, ve bazı popülasyonlarda ise solunum yolu enfeksiyonları riskini azaltabilir (Kramer & Kakuma 2012). Buna karşın, altı aydan sonra gelişmekte olan ülkelerdeki bebekler anne sütünün beslenme açısından yetersiz olduğu kanıtlandığından tamamlayıcı gıda kaynaklarından temel besin maddelerini edinmeye başlamak zorundadır. Altı aydan sonra sadece anne sütüyle beslenmenin besinsel yetersizlikleriyle ilgili daha fazla bilgi edinmek için lütfen Ünite 1'e bakınız. Gelişmekte olan ülkelerde tamamlayıcı gıdalara başlanması bakteriyel gıda kontaminasyonu çok yaygın bir sorun olduğundan özellikle güçtür.

Gelişmekte olan ülkelerde çocuklar tarafından tüketilen tamamlayıcı besinlerin kontaminasyonu gastrointestinal enfeksiyonlar, özellikle diyare riskinde artışa neden olur. Bunun nedeni çocuklara bebeklikleri sırasında yaygın olarak verilen lapaların sıklıkla hazırlama sırasında bakterilerle kontamine olması veya güvenilmez içme suyu ya da inek sütüyle hazırlanmış olmalarıdır (Weisstaub & Uauy 2012). Tamamlayıcı gıdaların güvenli bir şekilde hazırlanması ve saklanması konusunda daha ayrıntılı bilgi için lütfen Ünite 3'e bakınız.

Kontaminasyon sorunu yiyeceklerin saklanması için buzdolaplarının fazla olmaması gerçeğiyle daha da artmaktadır. Yiyeceklerin oda sıcaklığında saklanması bakterilerin çoğalması için fırsatçı zaman aralıkları sağlar ve uygun sıcaklıklarda büyüyen bakteriler 20-30 dakika kadar kısa bir süre içerisinde iki katına çıkabilir (Weisstaub & Uauy 2012). Bu nedenle, bebek gıdalarının hemen tüketilmesi veya soğuk ortamlarda uygun bir şekilde saklanması gerekir.

Gelişmekte olan ülkelerde bebek formulası ve diğer tamamlayıcı gıdaların kontaminasyonu küresel anlamda beş yaşın altındaki çocuk ölümlerinin tamamının %25-33'ünden sorumlu olabilir (Weisstaub & Uauy 2012). Şekil 8'de beş yaşın altındaki çocuklardaki ölüm oranları gösterilmektedir, buna göre dünya çapında bebeklik ve erken çocukluk döneminde erken ölüme neden olan ikinci hastalık diyaredir.

Şekil 8: Diyare dünya çapında çocuk ölümlerinde ikinci en yaygın nedendir
Kaynak: UNICEF & WHO 2009, UNICEF & WHO'nun izniyle basılmıştır

Daha önce açıklanan nedenlerden ötürü 5 yaşın altındaki çocuklarda diyareden ölümlerin çoğu gelişmekte olan ülkelerde görülür. Şekil 9 dünyanın farklı bölgelerinde çocuklukta diyare nedeniyle ölümlerin dağılımını göstermektedir, Afrika ve Güney Asya dünya çapında tüm olguların %80'den fazlasını oluşturmaktadır.

Şekil 9: Beş yaşın altındaki çocuklarda diyare hastalığı nedeniyle ölümlerin bölgeye göre orantısal dağılımı, 2004
Kaynak: UNICEF & WHO 2009, UNICEF & WHO'nun izniyle basılmıştır

Diyareye en sık tamamlayıcı beslenme dönemindeki çocuklar arasında rastlanır. Çocuklar aç olmayabileceğinden ve anneler çocukları kültürel veya başka inançları nedeniyle beslemeyebileceğinden, diyare sıklıkla dehidrasyonla sonuçlanır, bu da önde gelen bir morbidite ve mortalite nedenidir (UNICEF & WHO 2009). Gastrointestinal hastalıklar bağışıklık sistemini zayıflattığından ve başka hastalıklara yatkınlığa neden olduğundan hastalık sırasında uygun bir şekilde beslenme sağlığın yerine gelmesi ve çocuğun hayatta kalması açısından kritiktir. Besin maddeleri ve sıvılar vücuttan hızlı bir şekilde atıldığından diyare beslenme yetersizliğine yol açabilir veya kötüleştirebilir (UNICEF & WHO 2009). İlginç bir şekilde gelişmekte olan ülkelerde hem A vitamini hem de çinko takviyesinin diyare hastalıklarıyla bağlantılı şiddet, süre ve komplikasyonları azalttığı kanıtlanmıştır (UNICEF & WHO 2009). A vitamini durumu iyi olan çocukların diyare hastalıklarına yakalanma olasılığı daha azdır (UNICEF & WHO 2009). Anne sütü ve bazı tamamlayıcı gıdalar bebekler ve küçük çocuklar için doğal A vitamini kaynağıdır ve gelişmekte olan ülkelerde gastrointestinal enfeksiyonların oluşumunu azaltmaya yardımcı olurlar. Oral rehidrasyon tedavisi ve tamamlayıcı gıdalar ve anne sütünün tedariğine devam edilmesi diyare enfeksiyonlarında yaşam kurtarıcı tedavilerdir (The United Nation's Children's Fund 2009). Ne yazık ki gelişmekte olan ülkelerdeki olguların sadece %39'unda bu tedaviler diyare vakaları sırasında kullanılmaktadır (UNICEF & WHO 2009). Hastalık sırasında rehidrasyon ve tamamlayıcı beslenmeyle ilgili daha fazla bilgi için Ünite 3'e bakınız.

Hijyen, yiyeceklerin hazırlanması ve yiyeceklerle taşınan hastalıkların önlenmesi konusunda daha fazla bilgiye  Ünite 3 'den ulaşılabilir.