Ünite 3: Bileşim ve Hazırlama

Sağlıklı büyüme ve gelişme için bebeğin yeterli enerji, protein ve mikro besin almasının en iyi yolu tamamlayıcı gıdalardan bir kombinasyon hazırlamaktır (WHO 2000). Dünyanın farklı bölgelerinde verilen tamamlayıcı gıdalar çok fazla çeşitlilik gösterdiğinden, tüm besin maddelerinin yeterli alımını sağlayacak küresel besin "reçeteleri" hazırlamak güçtür. Yerel olarak temin edilebilen gıdalara dayanarak popülasyona özgü beslenme kılavuzlarının hazırlanması tercih edilmektedir (WHO 2003).

İyi bir tamamlayıcı gıda kombinasyonu başlıca bir ürün (tahıl/kök), bakliyat, hayvan gıdası, yeşil yapraklı sebze veya turuncu renkli sebze veya meyve içerir. Öğündeki diğer gıdaların hiçbiri enerji açısından zengin değilse, ekstra enerji sağlamak için az miktarda yağ veya sıvı yağ eklenebilir (WHO 2000).

Aşağıda bebeklere iyi öğünler sağlayan aile yemeklerinden bazı örnekler verilmektedir. Burada önerilen öğünler 12-23 aylık çocuklara uygundur; 6-11 aylık çocuklar enerji açıkları daha az olduğundan daha az tamamlayıcı gıdaya gereksinim duyacaktır. Yine de demir açığı 6-11 aylıkken çok daha fazla olduğundan küçük çocuklarda demir yönünden zengin besinler eklenmesi özellikle önem taşımaktadır (WHO 2000).
Ailelere rehberlik hizmeti verirken ailelerin temin edebileceği uygun besinleri önermeyi unutmamak gerekir. Birçok bölgede hayvansal ürünlerin elde edilmesi güç veya çok pahalı olabilir, ancak birçok aile için bunları ara sıra vermek mümkün olabilir. Ailelere içinde bulundukları durumda neyin mümkün olduğunu iyice düşünmelerine yardımcı olmak ve sonrasında neyin en iyi olduğuna karar vermeye yardımcı olmak gerekir (WHO 2000).

Şekil 3a-3e: Farklı bölgelerdeki tamamlayıcı öğün örnekleri
Kaynak: WHO 2000 (Ortadoğu, Güney Amerika, Hindistan, Doğu Afrika posiyonları);
ABD/Avrupa porsiyonu ENeA tarafından oluşturulmuştur.

Atıştırmalıklar

Bebekler büyüdükçe enerji açığını dolduracak atıştırmalıklara da gereksinim duyarlar. İyi atıştırmalıklar hem enerji hem de besin maddesi sağlar (WHO 2000).

Örneğin:

• ezilmiş olgun muz, papaya, avokado, mango ve diğer meyveler
• pişmiş sebzeler
• yoğurt, süt, sütlü pudingler
• tereyağı, margarin, yer fıstığı ezmesi (fıstık ezmesi) sürülen ekmek veya pide
• fasulyeli kek
• pişmiş patates